Pravilnik o elektronskom fakturisanju (u daljem tekstu: Pravilnik), objavljen u „Službenom glasniku RS“ pod brojem 47/2023 i 116/2023, detaljno reguliše način elektronskog evidentiranja obračuna PDV u SEF-u, uključujući:
- Sadržaj Zbirne evidencije PDV-a
- Sadržaj Pojedinačne evidencije PDV-a
- Postupanje obveznika PDV-a u slučaju da nije izdata elektronska faktura do isteka roka za evidenciju PDV-a
- Način evidentiranja smanjenja PDV-a u SEF-u zbog promena osnovice ili storniranja e-faktura
- Način evidentiranja PDV-a u SEF-u po osnovu avansa i ostvarenog prometa
- Različiti statusi u kojima mogu biti Zbirna i Pojedinačna evidencija PDV-a: evidentirano, korigovano, ili poništeno.
Važno je napomenuti da je Pravilnikom formalizovano postojeće stanje Zbirne i Pojedinačne evidencije u SEF-u, odnosno, Pravilnik propisuje strukturu ovih evidencija u skladu sa već uspostavljenim praksama. Iako su pravila o evidentiranju smanjenja PDV-a usvojena identično postojećim praksama, poslednje izmene Zakona o elektronskom fakturisanju (u daljem tekstu: Zakon ili ZEF) i Pravilnika uvode obavezu evidentiranja prethodnog PDV-a. Ova obaveza će stupiti na snagu nakon 31. avgusta 2024, zahtevajući značajne izmene u SEF-u kako bi se omogućilo njegovo evidentiranje, što je detalj koji nije obuhvaćen u ovom tekstu.
Evidencija PDV u SEF – opšte napomene
U skladu sa propisima, elektronsko evidentiranje PDV obavlja poreski obveznik prema Zakonu o PDV. Ovo uključuje obračunavanje i korekciju poreske obaveze za:
- Obveznici PDV-a
- Subjekti javnog sektora ili dobrovoljni korisnici sistema elektronskih faktura koji nisu obveznici PDV-a.
Ovim odredbama se suštinski samo potvrđuju pravila koja su već definisana u članu 4. Zakona o elektronskom fakturisanju („Sl. glasnik RS“, br. 44/2021, 129/2021, 138/2022 i 92/2023). Drugim rečima, obavezu evidentiranja dugovanog PDV imaju i dalje lica koja su obveznici PDV, kao i lica koja nisu obveznici PDV, ali su smatrana subjektima javnog sektora ili dobrovoljnim korisnicima SEF. S druge strane, lica koja nisu obveznici PDV, niti su subjekti javnog sektora, niti dobrovoljni korisnici SEF, ne moraju evidentirati obračunati PDV u slučajevima kada se nađu kao poreski dužnici za PDV. Na primer, preduzetnik paušalac koji nije dobrovoljni korisnik SEF obračunao je PDV internim putem po osnovu usluge koju je primio od stranog lica. Ovaj preduzetnik neće evidentirati PDV u SEF, u skladu sa članom 4. ZEF.
Prema stavu 2 predmetnog člana 17 iz pravilnika, izuzetno stava 1. ovog člana, ne obavlja se elektronsko evidentiranje PDV-a za:
1) promet dobara i usluga, uključujući i primljeni avans za taj promet, za
koji je isporučilac dobara, odnosno pružalac usluga poreski dužnik, a za
koji je izdata elektronska faktura u skladu sa Zakonom u kojoj je iskazan obračunati PDV;
2) promet dobara i usluga na malo, uključujući i primljeni avans za taj promet, za koji je isporučilac dobara, odnosno pružalac usluga poreski dužnik, a za koji je izdat fiskalni račun u skladu sa propisima kojima se uređuje fiskalizacija u kojem je iskazan obračunati PDV;
3) Uvoz dobara
Prema navedenim odredbama potvrđuju se izuzeci od evidentiranja PDV-a u SEF-u, koji su već definisani u okviru člana 4. ZEF-a. To obuhvata situacije u kojima se koristi e-faktura, jer se PDV automatski evidentira u SEF na osnovu izdate e-fakture koja sadrži PDV. Takođe, PDV koji se obračunava na osnovu prometa na malo za koji je izdat fiskalni račun ne evidentira se u SEF, jer se taj PDV automatski evidentira u okviru sistema za upravljanje fiskalizacijom (SUF). Konačno, potvrđeno je da se PDV koji obračunava carinski organ po osnovu uvoza dobara takođe ne evidentira u SEF.
Prema članu 18. Pravilnika, elektronsko evidentiranje obračuna PDV-a vrši se zbirno ili pojedinačno za svaki poreski period u roku od deset dana po isteku tog perioda. To se postiže unosom odgovarajućih podataka u odgovarajući interfejs sistema elektronskih faktura, uključujući zbirnu i pojedinačnu evidenciju PDV-a.
Svi podaci u Zbirnoj evidenciji PDV-a i Pojedinačnoj evidenciji PDV-a izraženi su u dinarima, sa najviše dve decimale.
Dakle, bitno je napomenuti da je promenjen rok za elektronsko evidentiranje PDV-a, sada je 10 dana od isteka poreskog perioda. To znači da je rok za evidentiranje PDV-a kraći od roka propisanog za podnošenje PDV prijave. Nepostupanje po ovom novom roku može rezultirati prekršajnom odgovornošću u skladu sa članom 18. ZEF-a, stoga je važno da se pridržavate novih propisa kako biste izbegli moguće sankcije.
Evidentiranje PDV u Pojedinačnoj evidenciji
U skladu sa članom 4. stavom 4. Zakona o elektronskom fakturisanju (ZEF), elektronsko evidentiranje obračuna poreza na dodatu vrednost (PDV) vrši se pojedinačno, za svaku obavezu, navođenjem informacija o osnovici, poreskoj stopi i iznosu obračunatog PDV-a, i to za:
- promet dobara i usluga, uključujući i avansna plaćanja, gde je primalac dobara i usluga obveznik PDV-a u skladu sa relevantnim zakonima;
- promet dobara i usluga koji se naplaćuje od strane obveznika poreza na prihod od samostalne delatnosti ili poreza na dobit pravnih lica, uključujući i avansna plaćanja, gde je isporučilac dobara ili pružalac usluga obveznik PDV-a u skladu sa relevantnim zakonima.
Stoga, u Pojedinačnoj evidenciji PDV-a beleže se sledeće informacije:
- Interno obračunati PDV koji korisnik Sistem Elektronske Fakturizacije (SEF) vrši kao poreski obveznik, na osnovu primljenih dobara i usluga od stranih lica i plaćenog avansa stranim licima (u skladu sa odredbama člana 10. stav 1. tačke 3. Zakona o Porezu na Dodatu Vrednost – PDV), kao i na osnovu primljenih dobara i usluga od drugih obveznika PDV i plaćenog avansa drugim obveznicima (promet iz oblasti građevinarstva, promet sekundarnih sirovina itd.);
- PDV koji obveznik PDV obračunava po osnovu prometa koji vrši obveznicima poreza na prihode od samostalne delatnosti (preduzetnicima), kao i obveznicima poreza na dobit pravnih lica, koji nisu obveznici PDV-a, niti su dobrovoljni korisnici SEF-a i primljenog avansa za navedeni promet. U ovim slučajevima, obveznik PDV izdaje „običnu“ fakturu, pa je neophodno evidentirati PDV u SEF-u, u okviru Pojedinačne evidencije PDV-a.
Sadržaj pojedinačne evidencije PDV
U skladu sa članom 20. stav 1. Pravilnika, Pojedinačna evidencija PDV
sadrži podatke o:
- 1) broju, statusu i datumu evidentiranja;
- 2) godini, poreskom periodu (mesec ili kvartal) i periodu (konkretan mesec ili kvartal);
- 3) prometu (nabavka, odnosno isporuka);
- 4) identifikatoru lica koje vrši promet/lica kojem se vrši promet (PIB/PIB i JBKJS/Poreski broj stranog lica);
- 5) tipu i broju dokumenta (faktura, dokument o smanjenju, dokument o povećanju, avansna faktura, interni račun za promet stranog lica, odnosno drugi interni račun);
- 6) osnovu za avansno plaćanje;
- 7) povezanim avansnim fakturama;
- 8) datumu naplate/plaćanja avansa;
- 9) prometu po stopi od 20% (opis prometa, osnovica i obračunati PDV);
- 10) prometu po stopi od 10% (opis prometa, osnovica i obračunati PDV);
- 11) ukupno obračunatom PDV;
- 12) ukupnom iznosu naknade/vrednosti.
U nastavku pojašnjavamo način iskazivanja navedenih podataka, po redu kako su strukturisani u Sistemu Elektronske Fakture (SEF).
Broj Pojedinačne evidencije PDV-a
Obveznici samostalno određuju broj za svaku Pojedinačnu evidenciju PDV-a, u skladu sa svojom unutrašnjom organizacijom. Broj evidencije ne mora biti isti kao broj dokumenta na osnovu kojeg se vrši evidentiranje PDV-a (npr, ne mora imati isti broj kao PDV račun koji je izdat van SEF-a). Tehnički gledano, ovaj podatak ne mora biti prikazan brojevima, već može da sadrži i slova. Ipak, poželjno je da obveznik na sistematično i organizovano način vodi evidenciju, kao i da se brojevi Pojedinačne evidencije PDV-a unose po određenoj i unapred osmišljenoj metodologiji.
Godina
U ovo polje unosi se godina u kojoj je nastala obaveza za PDV koji se evidentira u Pojedinačnoj evidenciji PDV-a. Na primer, ako je obveznik PDV-a izvršio promet u decembru 2023. godine, a PDV u pojedinačnu evidenciju unosi u januaru 2024. godine, u ovo polje unosi 2023. godinu, kao godinu u kojoj je izvršen promet, odnosno nastala obaveza PDV koji se evidentira u Pojedinačnoj evidenciji.
Poreski period i period
U polju „Poreski period“ bira se u zavisnosti od toga da li je reč o mesečnom ili tromesečnom obvezniku PDV-a. U slučaju kada interni PDV evidentira dobrovoljni korisnik SEF-a, a nije obveznik PDV-a, bira se mesečni poreski period, zato što ova lica PDV prijavu podnose za mesec u kojem im je nastala obaveza za PDV. U sledećem polju „Period“ unosi se konkretan mesec, odnosno konkretan kvartal u kojem je nastala obaveza za PDV koji se unosi u Pojedinačnu evidenciju PDV-a.
Promet
Ovo polje nudi dve opcije, “Nabavka” i “Isporuka” u zavisnosti od osnova po kom je obračunat PDV.
Ako je interno obračunati PDV po osnovu primljenih dobara i usluga, biramo “Nabavka”, A ako je PDV obračunat po osnovu prometa koji je izvršio obvezniku poreza na prihode od samostalne delatnosti ili obvezniku poreza na dobit pravnih lica koji nije korisnik SEF-a, u ovo polje se unosi “Isporuka”.
Znači opcija “Nabavka” se bira za evidentiranje interno obračunatog PDV-a na osnovu prometa koji mu vrši strano lice (koje nije domaći PDV obveznik), i po osnovu prometa koji mu vrše drugi obveznici PDV, a za koji je primalac poreski dužnik, to su oblasti građevinarstva, prometa sekundarnih sirovina itd…
Polje “isporuka” se odnosi na slučajeve kada PDV obveznik npr. vrši oporeziv prometpaušalcu koji nije dobrovoljni korisnik SEF-a, ili preduzetniku koji vodi knjige, kao i pravnom licu koje nije PDV obveznik ni dobrovoljni korisnik SEF-a.
Identifikator lica koje vrši promet/lica kojem se vrši promet
Ovde unosimo Poreski broj lica koje vrši promet, odnosno lica kojem se vrši promet u zavisnosti da li se promet vrši po osnovu prometa koji on vrši ili evidentira interno obrašunati PDV po osnovu prometa koji se njemu vrši.
Ukoliko se PDV evidentira na osnovu isporuke dobara i usluga, ovde se unosi identifikator kupca.
Ako se evidentira interno obračunati PDV po osnovu nabavke dobara i usluga, u ovo polje se unosi identifikator dobavljača.
Ukoliko se interni PDV obračunava po osnovu dobara i usluga promljenih od stranog lica, ovde unosimo Poreski broj tog stranog lica.
U praksi primaocu dobara i usluga često ovaj podatak neće biti poznat, a budući da je ovo polje obavezno za popunjavanje, predlog je da se ovde nasumično unese neki određeni broj kako bi se evidentirao PDV.
Tip dokumenta
Ovde biramo između tipova dokumenata kao što su:
- – faktura;
- – dokument o smanjenju;
- – dokument o povećanju;
- – avansna faktura;
- – interni račun za promet stranog lica;
- – drugi interni račun.
Pravilnikom je precizirano je da se predmetni dokumenti odnose na:
– isporuke: faktura (za promet dobara, odnosno usluga), dokument o smanjenju, dokument o povećanju i avansna faktura;
– nabavke: interni račun za promet stranog lica (za promet dobara, odnosno usluga, povećanje naknade za promet dobara, odnosno usluga i plaćeni avans) i drugi interni račun (za promet dobara, odnosno usluga, povećanje naknade za promet dobara, odnosno usluga i plaćeni avans), sačinjeni u skladu sa propisima kojima se uređuje PDV.
U skladu sa navedenim, u nastavku ćemo pojasniti način za odabir odgovarajućeg tipa dokumenta, u zavisnosti od osnova po kom se obračunava PDV koji se evidentira u Pojedinačnoj evidenciji.
Faktura
Dokument “Faktura” bira se u slučajevima kada obveznik PDV evidentira PDV po osnovu izvršenog prometa obvezniku poreza na prihode od samostalne delatnosti, odnosno obvezniku poreza na dobit pravnih lica, koji nije korisnik SEF. Dakle, ovaj tip dokumenta ne bira se u slučajevima kada korisnik SEF evidentira interno obračunati PDV, koji je obračunao kao primalac dobara ili usluga.
Primer
PDV obveznik izvršio je promet na veliko privrednom društvu koje nije obveznik PDV, niti je dobrovoljni korisnik SEF. S tim u vezi, obveznik PDV je po tom osnovu izdao “običan” račun tom privrednom društvu, na kojem je iskazan obračunati PDV. U poreskom periodu u kojem je promet izvršen, obveznik PDV evidentira obračunati PDV u Pojedinačnoj evidenciji u SEF, a kao tip dokumenta bira “Faktura”.
Dokument o povećanju i smanjenju
Ovi dokumenti unose se kada dolazi do smanjenja, ili povećanja osnovice, pa samim tim i do smanjenja odnosno povećanja PDV.
Bitno je imati u vidu da se ovi dokumenti biraju samo u slučaju kada do smanjenja, odnosno povećanja osnovice, dolazi po osnovu prometa koji je izvršio obveznik PDV, tj. samo kada se PDV evidentira po osnovu isporuke dobara i usluga.
Kada se radi o smanjenju osnovice, ovaj tip dokumenta se bira kada nakon oporezivog prometa dođe do smanjenja naknade po određenom osnovu (na primer, naknadno odobreni popust, raskid ugovora, vraćanje dobara u propisanim slučajevima itd.).
Napominjemo da se evidentiranje dokumenta o smanjenju u Pojedinačnoj evidenciji PDV tretira kao potencijalno smanjenje PDV, budući da obveznik
PDV po ovom osnovu stvarno smanjenje PDV vrši kroz Zbirnu evidenciju (u polju “Smanjenje PDV”), u poreskom periodu u kojem su ispunjeni uslovi za smanjenje PDV, u skladu sa propisima o PDV, tj. u periodu kada je primalac potvrdio dokument o smanjenju.
Budući da je reč o primaocima koji nisu obveznici PDV, nema potrebe pribaviti dokument primaoca o ispravci prethodnog PDV, već je potrebno samo da je dokument o smanjenju (koji se u ovim slučajevima izdaje van SEF), potvrđen od primaoca.
U skladu sa članom 22. st. 3. i 4. Pravilnika, ako je dokument o smanjenju (elektronska faktura ili drugi dokument) izdat licu koje nije obveznik PDV, obveznik PDV – izdavalac u Zbirnoj evidenciji PDV za poreski period u kojem je primalac potvrdio dokument o smanjenju, evidentira iznos za koji je smanjen obračunati PDV u polju u kojem se iskazuju podaci o smanjenju PDV. Dokument o smanjenju iz stava 3. ovog člana može biti potvrđen na samom dokumentu o smanjenju ili posebnim dokumentom koji je poslat elektronskim putem ili na drugi način.
Suština je da se u ovim slučajevima smanjenje PDV evidentira i u Pojedinačnoj, i u Zbirnoj evidenciji, s tim što se evidentiranje u Pojedinačnoj evidenciji SEF tretira kao potencijalno smanjenje PDV, dok se stvarno smanjenje evidentira u Zbirnoj evidenciji, u poreskom periodu u kojem je dokument o smanjenju potvrđen od strane kupca.
Primer
Obveznik PDV je izvršio promet građevinskog materijala preduzetniku
paušalcu, koji nije dobrovoljni korisnik SEF. Budući da je preduzetnik naknadu za taj promet platio pre ugovorenog roka plaćanja, obveznik PDV mu, u skladu sa ugovorom, odobrava popust, i po tom osnovu izdaje dokument o smanjenju osnovice preduzetniku, naravno van SEF.
Pretpostavimo da je dokument o smanjenju osnovice izdat u maju mesecu, a da je preduzetnik taj dokument potpisao (potvrdio) i poslao obvezniku PDV u junu. S navedenim u vezi, obveznik PDV u Pojedinačnoj evidenciji za maj evidentira smanjenje PDV, a kao tip dokumenta bira „Dokument o smanjenju“. Imajući u vidu da je dokument o smanjenju potvrđen od strane preduzetnika u junu (što predstavlja uslov za smanjenje PDV), obveznik PDV u Zbirnoj evidenciji za jun iskazuje iznos za koji je smanjen PDV u polju: „Smanjenje PDV“.
Napominjemo da obaveza evidentiranja smanjenja PDV i u Pojedinačnoj i u Zbirnoj evidenciji postoji i u slučaju kada je dokument o smanjenju potvrđen u istom poreskom periodu u kojem je taj dokument izdat.
